Giữa âm thanh ồn ào của một quán cà phê sang trọng trên đại lộ Oscar Freire nổi danh ở Sao Paulo, một barista pha một ly espresso điển hình. Đặc biệt là kem, với hương thơm của hạt ca cao, ly espresso này thiếu độ axit đặc trưng được đánh giá cao trong cà phê làm từ hạt arabica chất lượng tốt nhứt.

 

Điều này là vì ly espresso cao cấp này được làm hoàn toàn từ hạt robusta, vốn lâu nay bị chế nhạo trong thế giới cà phê như một loại phụ gia rẻ tiền, phù hợp hơn cho cà phê hòa tan. “Đó là một loại cà phê tạo ra một lớp crema tuyệt vời … và có nhiều hương vị sô cô la hơn,” Marco Kerkmeester, đồng sáng lập chuỗi cà phê Santo Grao, cho biết, lưu ý sức hấp dẫn của một giống được gán nhãn một cách táo tợn “0% Arabica.”

 

THAY ĐỔI TRÊN CÁNH ĐỒNG

 

Khi biến đổi khí hậu đe dọa đến hạt arabica thường được sử dụng trong các loại đồ uống cao cấp, các nông dân robusta của Brazil đang đầu tư vào kỹ thuật thu hoạch và sấy khô để sản xuất robusta chất lượng cao nhằm thu hút những người tiêu dùng khó tính nhứt.

 

Brazil là nước sản xuất robusta lớn thứ hai thế giới sau Việt Nam và cũng là nước trồng arabica hàng đầu. Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 2022 chỉ ra rằng hơn ba phần tư diện tích tốt nhứt của Brazil cho trồng cà phê arabica có thể trở nên không thích hợp vào năm 2050 do nhiệt độ cao hơn và hạn hán.

 

Khi giá cả và mức tiêu thụ cà phê toàn cầu đạt mức cao kỷ lục trong năm nay giữa những căng thẳng thương mại và thời tiết cực đoan, hạt robusta cao cấp cũng được cung cấp cho các nhà rang xay như một cách để giảm chi phí cho các loại pha trộn espresso với arabica đắt tiền hơn.

 

“Cha tôi đến từ một vùng núi nơi sản xuất cà phê arabica chất lượng cao,” Lucas Venturim, một nông dân cà phê cách đó khoảng 500 dặm (805 km) ở bang Espirito Santo, cho biết. “Ông không bao giờ chấp nhận rằng cà phê robusta là xấu chỉ vì nó là robusta.”

 

Với tinh thần tương tự, Hiệp hội Cà phê Đặc sản (SCA), tổ chức đặt tiêu chuẩn cà phê đặc sản toàn cầu, năm nay đã sửa đổi khóa học đánh giá của mình để thu hút những người muốn trở thành người đánh giá cả hạt arabica và robusta. Bây giờ, bất kỳ ai được đào tạo để đánh giá cà phê chất lượng cao sẽ có thể mô tả và thưởng cho những loại đồ uống xứng đáng, bất kể loài hay loại hạt.

 

“Chúng tôi đã thấy điều đó sắp xảy ra,” Kim Ionescu, giám đốc phát triển chiến lược của SCA, cho biết, trích dẫn nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng về robusta cao cấp ở Đông Nam Á, chẳng hạn. “Có vẻ như đặc điểm loài không phải là điều mà chúng ta nên sử dụng để định nghĩa đặc sản hoặc không phải đặc sản.”

 

Vào năm 2026, SCA sẽ bắt đầu sửa đổi từ vựng mô tả hương vị được sử dụng bởi các chuyên gia đánh giá cà phê để bao gồm các thuộc tính liên quan đến robusta tinh tế, chẳng hạn như gia vị thơm. Các thương hiệu như Nguyen Coffee Supply, cung cấp robusta chất lượng từ Việt Nam, đã mở đường ở Mỹ, trong khi các quán cà phê từ London đến Berlin đang giới thiệu những phẩm chất tinh tế của robusta.

 

LỬA TẮT, MÁY SẤY VÔ

 

Cơ hội này đã khởi động một cuộc chuyển mình tại Espirito Santo, quê hương của phần lớn sản lượng robusta của Brazil, nơi giờ đây ưu tiên không chỉ năng suất mà còn cả chất lượng cao nhứt. Tiểu bang đặt mục tiêu sản xuất 1,5 triệu bao robusta chất lượng đặc biệt loại 60 kg hàng năm vào năm 2032, tăng từ 10.000 bao hiện tại, theo một bài thuyết trình của ban nông nghiệp tiểu bang được Reuters xem xét.

 

Điều này tương đương với khoảng một phần mười sản lượng hiện tại của tiểu bang, yêu cầu áp dụng rộng rãi các thực hành sau thu hoạch tốt nhứt mà hiện nay đã phổ biến trong số các nhà sản xuất arabica, theo ông Jose Roberto Goncalves, quản lý nông nghiệp của hợp tác xã robusta hàng đầu của Brazil, Cooabriel.

 

Trong những năm gần đây, Cooabriel đã tham gia các hội chợ cà phê đặc sản trên toàn thế giới. Trong khi một số người trồng từng làm khô hạt robusta gián tiếp bằng lửa, nơi khói và nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hương vị, Cooabriel đang dạy cho nông dân những lợi thế của việc sử dụng máy sấy hiện đại và các thực hành phân loại cẩn thận, ông Goncalves cho biết.

 

Các chuyên gia tại cơ quan nghiên cứu tiểu bang Incaper và trường đại học liên bang IFES cho biết họ đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể số lượng nông dân robusta tìm cách chứng nhận số lượng hạt của họ ở cấp độ chất lượng đặc sản có giá cao hơn. “Nếu trong quá khứ cà phê robusta được coi là chất lượng thấp hơn, thì nhận thức đó đang thay đổi,” ông Douglas Gonzaga de Sousa, điều phối viên của Trung tâm Cà phê Đặc sản của Espirito Santo cho biết.

 

Sự công nhận ngày càng tăng của robusta chất lượng cao tại Brazil, cùng với năng suất lịch sử cao hơn so với arabica, đã thu hút nhiều nông dân arabica thử sức với robusta – mang theo sự khéo léo của họ đến với giống này. Ông Michel Tesch, thư ký phụ cho phát triển nông thôn của Espirito Santo, cho biết lưu lượng này chủ yếu là một chiều. “Chúng tôi không có người rời bỏ robusta để sản xuất arabica,” ông nói. Cooabriel đang mở rộng vườn ươm robusta của mình tại Espirito Santo để sản xuất khoảng 10 triệu cây con mỗi năm, từ 2 triệu hiện tại.

 

GIÁ TĂNG

 

Chất lượng gia tăng của robusta Brazil đã dẫn đến nhu cầu mạnh mẽ hơn và giá cao hơn, ông Marcio Ferreira, người đứng đầu nhóm xuất khẩu cà phê quốc gia Cecafe cho biết. Năm nay, giá trung bình mỗi bao robusta đặc sản Brazil đã vượt qua 295 USD cho mỗi bao 60 kilogam tính đến tháng 10/2025, gấp hơn hai lần giá trung bình năm 2021, theo dữ liệu của Cecafe được chia sẻ với Reuters. Giá tương lai của robusta đã tăng hơn 80% kể từ năm 2021 lên khoảng 4370 USD mỗi tấn, trong khi giá tương lai của arabica đã tăng hơn 60% lên 3,7254 USD mỗi pound.

 

“Cải thiện chất lượng cho phép bạn tăng tỷ lệ robusta trong các hỗn hợp trên toàn thế giới,” Ferreira nói, đồng thời cho biết rằng các nhà rang xay ngày càng lưu ý rõ ràng về các đặc điểm của robusta trong các hỗn hợp espresso của họ khi họ giảm tỷ lệ arabica. Cùng lúc đó, robusta đặc sản không cố gắng cạnh tranh trực tiếp với arabica, ông Jordan Hooper, người đứng đầu thương mại cà phê xanh tại Sucafina cho biết.

 

“Cách tiếp cận ban đầu đối với robusta đặc sản là cố gắng cạnh tranh với arabica đặc sản,” ông nói. “Bây giờ thì như thế này: robusta có thể thú vị theo cách riêng của nó.” Natalia Ramos Braga, người pha chế đã pha ly cà phê hoàn toàn từ robusta tại quán cà phê Santo Grao ở Sao Paulo, cho biết Brazil là một nơi tự nhiên để những sở thích này phát triển. “Mọi người, đặc biệt là ở Brazil, có xu hướng thích cà phê có cảm giác đầy đặn hơn và kết thúc đắng hơn,” cô nói. “Nếu ai đó thích đắng hơn và cơ thể đầy đặn hơn, thật tuyệt, chúng tôi có một loại cà phê cho điều đó: robusta.”

 

Theo Reuters