Xe cơ giới với AI thúc đẩy sản xuất Mỹ, nguy cơ thiếu hàng từ chiến sự hiện hình
Sản lượng nhà máy của xứ Mỹ đã ghi nhận mức tăng lớn nhứt trong 14 tháng tại tháng 4/2026. Sự vươn lên này được nhờ xe cơ giới và nhu cầu đối với hàng hóa kỹ nghệ, giữa lúc cơn sốt chi tiêu vô trí tuệ nhân tạo (AI) đang bùng nổ. Thế nhưng, sự gián đoạn nguồn cung do cuộc chiến tranh với Iran lại phủ cái bóng đen xuống toàn bộ lãnh vực sản xuất này.
Những trở ngại đó đã được nêu lên trong một bản khảo sát của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York hôm thứ Sáu vừa qua. Bản thăm dò cho thấy hiệu suất giao hàng của các nhà cung cấp tại tiểu bang New York đã suy giảm trong tháng Năm. Cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đang gây rối loạn vận tải biển ở Eo biển Hormuz, đẩy giá năng lượng lên cao ngất ngưỡng. Đồng thời, nó còn làm căng thẳng các chuỗi cung ứng toàn cầu và gây ra tình trạng khan hiếm nhiều mặt hàng khác nhau, kể cả phân bón, nhôm lẫn các loại sản phẩm tiêu dùng thông thường.
Giá sản xuất đã tăng với tốc độ nhanh nhứt trong bốn năm tại tháng 4/2026. Giá dầu nhảy vọt hôm thứ Sáu sau những phát ngôn của Tổng thống Donald Trump và Bộ trưởng Ngoại giao Iran, khiến hy vọng về một hiệp định chấm dứt các cuộc tấn công và bắt giữ tàu thuyền quanh eo biển bị giảm sút đi nhiều.
Ông Michael Gapen, chuyên viên kinh tế trưởng tại Morgan Stanley, nhận xét: “Nhìn chung, nhu cầu chắc chắn hơn và sự mở rộng liên tục trong sản lượng cho thấy khả năng phục hồi của lãnh vực sản xuất. Tuy nhiên, cái yếu tố không chắc chắn về nguồn cung và giá cả khiến triển vọng ngắn hạn dễ nghiêng ngả theo chiều hướng đi xuống.”
Theo Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ thông báo, sản lượng sản xuất đã tăng 0,6% trong tháng trước đó, mức tăng lớn nhứt kể từ tháng 2/2025. Điều này xảy ra sau mức tăng được điều chỉnh lên là 0,1% trong tháng 3/2026. Các nhà kinh tế mà Reuters thăm dò dự đoán rằng việc sản xuất tại các nhà máy sẽ phục hồi với mức tăng 0,2%, sau khi trước đó báo cáo đã giảm nhẹ 0,1% trong tháng 3/2026. Sản lượng nhà máy đã tiến tới 1,3% so với cùng kỳ năm ngoái tại tháng 4/2026.
Sản lượng xe cơ giới và phụ tùng đã nhảy vọt lên 3,7%. Sản xuất của các ngành kỹ nghệ cao tăng 1,0%, sau khi đã đạt 0,5% trong tháng 3/2026. Sản lượng được hỗ trợ bởi máy tính và thiết bị ngoại vi, mặt hàng này tăng 1,5% trong tháng thứ hai liên tiếp. Sản xuất bán dẫn và các phụ kiện điện tử liên quan tăng 1,0%, còn thiết bị thông tin liên lạc tăng 0,6%.
Các doanh nghiệp đang nhanh chóng áp dụng AI, đầu tư cả tỷ USD, giúp đỡ củng cố lãnh vực sản xuất, lãnh vực chiếm 9,4% trong toàn bộ nền kinh tế. Chi tiêu cho AI đã đóng góp đáng kể vào tốc độ tăng trưởng hàng năm 2,0% của kinh tế trong quý đầu tiên.
Trừ các ngành kỹ nghệ cao và xe cơ giới ra, lãnh vực sản xuất vẫn tăng 0,3% tại tháng 4/2026, sau một đợt tăng tương tự như ở tháng 3/2026. Sản lượng hàng hóa lâu bền đã bùng nổ với mức tăng 1,2% trong tháng trước.
Nhưng sản lượng hàng hóa không lâu bền lại giảm nhẹ 0,1%, trong đó hóa chất tụt 0,9%. Sản xuất nhựa và cao su cũng bị sụt 0,9%. Tuy nhiên, sản lượng các mặt hàng dầu mỏ và than đá đã tăng 1,0% trong tháng thứ hai liên tục. Sản xuất thực phẩm, đồ uống và thuốc lá cũng có dấu hiệu vươn lên.
Một phần sự gia tăng của sản lượng sản xuất này có thể là do các doanh nghiệp đang tích trữ đơn hàng để tránh tình trạng khan hiếm tiềm tàng và giá cao hơn từ cuộc xung đột ở Trung Đông.
HIỆU SUẤT GIAO HÀNG CỦA NHÀ CUNG CẤP ĐANG TRỞ NÊN YẾU KÉM
Bản Thăm dò Sản xuất Empire State của Ngân hàng Fed New York cho thấy thước đo điều kiện kinh doanh chung đã tăng chín điểm, đạt 19,6 trong tháng 5/2026, mức cao nhứt trong hơn bốn năm. Các đơn đặt hàng và lượng vận chuyển mới cũng tăng đáng kể trong hai tháng liên tiếp. Thế nhưng, chỉ số về thời gian giao hàng của bản thăm dò này lại đạt mức cao nhứt sau bốn năm, trong khi cái thước đo khả năng cung ứng vẫn mang tính tiêu cực. Họ nhận định rằng điều đó cho thấy “thời gian giao hàng dài ra nhiều và nguồn cung kém đi.”
Cổ phiếu Mỹ đang giao dịch ở mức giảm do nỗi lo lạm phát ngày càng gay gắt. Lãi suất Tín phiếu kho bạc kỳ hạn dài đã leo lên các mức cao nhứt trong một năm. USD lại tăng giá so với cả rổ tiền tệ khác. Giá dầu cao hơn cùng với sự lạm phát đi kèm khiến thị trường tài chánh phải dự đoán rằng ngân hàng trung ương Mỹ sẽ có khả năng duy trì lãi suất tiêu chuẩn qua đêm trong phạm vi 3,50% – 3,75% cho tới năm sau.
Lãi suất tăng cao có thể triệt tiêu bớt phần thúc đẩy sản xuất từ việc cắt giảm thuế má. Năm ngoái, ngành sản xuất bị đánh mạnh bởi các mức thuế nhập cảng rộng khắp của Tổng thống Trump. Dẫu vậy, đợt chi tiêu AI cuộn trào đã làm dịu đi một chút tác động tiêu cực từ những mức phí cao hơn đó.
Bản báo cáo của Fed cho thấy sản lượng khai khoáng đã giảm 0,1% trong tháng trước, sau khi tụt 1,6% trong tháng 3/2026. Sản xuất năng lượng phục hồi với mức tăng 1,0%, mặc dù hoạt động khoan giếng dầu và khí lại giảm trong hai tháng liên tiếp thứ hai. Bản báo cáo Beige Book của Fed tháng trước ghi nhận: “nhiều nhà sản xuất vẫn còn thận trọng về việc tăng cường khoan thăm dò do lo lắng không biết liệu giá cao hơn này có kéo dài được hay không.”
Ông Stephen Brown, chuyên viên kinh tế trưởng Bắc Mỹ tại Capital Economics, nói rằng: “Cái sự sụt giảm liên tiếp thứ hai đó, mặc dù giá dầu đã cao hơn, phải đóng vai trò như một lời nhắc nhở cho bất kỳ ai hy vọng rằng sản lượng của Mỹ tăng vọt sẽ giúp bù đắp tổn thất nguồn cung từ Trung Đông.”
Sản xuất tiện ích (utilities) tăng 1,9%, cả điện và khí tự nhiên đều có dấu hiệu tốt. Sản lượng tiện ích đã giảm 1,4% trong tháng 3/2026. Nhìn chung, sản xuất công nghiệp đã tiến tới mức tăng 0,7% sau khi được điều chỉnh lại từ mức giảm 0,3% của tháng 3/2026. Trước đây, báo cáo đưa tin rằng sản lượng công nghiệp đã suy thoái 0,5%. Trong tháng 4/2026, nó đã tăng 1,4% so với cùng kỳ năm trước.
Mức độ sử dụng năng lực trong lãnh vực công nghiệp, tức là cách các hãng đang tận dụng tài nguyên của họ nhiều đến mức nào, đã tăng lên 76,1%, từ 75,7% ở tháng 3/2026. Con số này vẫn còn thấp hơn 3,3% so với mức trung bình giai đoạn 1972-2025. Tỷ lệ vận hành cho lãnh vực sản xuất đã tăng 0,4%, đạt 75,8%. Nó cũng kém mức trung bình dài hạn của nó 2,4%.
Theo Reuters